Gebelikte bebekte görülen böbrek büyümesi (Hidronefroz) Nedir?

Afyonkarahisar Özel Fuar Hastanesi'nde yaptığımız anomali taramalarında  hidronefrozu sıklıkla görürüz. Bu durum ailelelerde bazen gereksiz endişeye de sebep olabiliyor. Peki işin aslı nedir? Gebelik ultrasonunda bebeğin böbreğinde ya da böbrek toplayıcı sisteminde genişleme görülmesi, tıpta "fetal hidronefroz" veya "prenatal hidronefroz" olarak adlandırılır. Halk arasında "bebekte böbrek büyümesi" ya da "böbrekte su toplanması" şeklinde de bilinir. Rutin gebelik ultrasonlarında sık rastlanan bulgulardan biridir. Böyle bir bulgu duymak anne ve babada endişe yaratabilir. Ancak vakaların büyük bölümünde genişleme hafiftir, geçicidir ve doğumdan önce ya da sonraki dönemde kendiliğinden geriler. Yine de her olgu kendi içinde değerlendirilmelidir.

Gebelikte bebekte görülen böbrek büyümesi neden olur?

 
Bebeğin idrar yollarındaki geçici ve fizyolojik değişiklikler en sık görülen nedendir. Bunun dışında şu durumlar genişlemeye yol açabilir:

• Böbrek ile idrar borusu arasındaki geçişte (üreteropelvik bileşke) darlık
• İdrarın mesaneden böbreğe doğru geri kaçması (vezikoüreteral reflü)
• İdrar borusunun mesaneye bağlandığı bölgede darlık
• Mesane çıkışında tıkanıklık (örneğin erkek bebeklerde posterior üretral valv)
• Böbrek ve idrar yolu yapısına ait doğuştan farklılıklar
• Ailede böbrek ve idrar yolu anomalisi öyküsü

Pek çok olguda belirgin bir neden bulunamaz ve genişleme tamamen zararsız kalır.

Anne adayı bir belirti hisseder mi?

 
Hayır. Anne belirti hissetmez ve durum çoğunlukla rutin ultrasonda fark edilir. Bu yüzden gebelik kontrollerinin ve ayrıntılı ultrasonların düzenli yapılması önemlidir.

Hidronefroz tanısı nasıl konur ve nasıl değerlendirilir?

Tanı ultrasonla konur. Böbrek toplayıcı sisteminin ölçüsü (renal pelvis çapı) milimetre cinsinden ölçülür ve gebelik haftasına göre değerlendirilir. Genişlemenin hafif, orta ya da belirgin olması izlem planını belirler. Bunun yanında her iki böbreğin de etkilenip etkilenmediği, mesanenin görünümü, bebeği çevreleyen su miktarı ve böbrek dokusunun yapısı da incelenir. Bazı durumlarda ayrıntılı ultrason ya da perinatoloji (riskli gebelik) uzmanı değerlendirmesi önerilebilir. Eşlik eden başka bir bulgu varsa ek incelemeler gündeme gelebilir.

Hidronefroz takip ve yaklaşımı 

Hafif genişlemelerde çoğunlukla gebelik boyunca ultrasonla aralıklı izlem yeterlidir. Genişleme ilerliyorsa veya orta-belirgin düzeydeyse takipler sıklaştırılır. Çok nadir olarak, ciddi idrar yolu tıkanıklıklarında bebeğin su miktarı azalabilir ve özel merkezlerde değerlendirme gerekebilir. Doğum şekli genellikle yalnızca bu bulguya göre değişmez; gebeliğin genel seyrine göre planlanır. Doğumdan sonra bebeğin değerlendirilmesi için çocuk doktoru veya çocuk nefroloji uzmanı yönlendirmesi yapılır. Bu aşamada doğumdan sonra yapılan ultrasonlar ve gerekirse ek görüntülemeler kullanılır. Bazı bebeklerde idrar yolu enfeksiyonunu önlemeye yönelik izlem veya tedavi önerilebilir, bu karar çocuk doktoruna aittir.

Neler yapılabilir?

Tüm gebelik kontrollerine ve ultrason randevularına düzenli gitmek, doktorunuzun planladığı ek incelemeleri aksatmamak ve doğum sonrası kontrolleri ertelememek en önemli adımlardır. Annenin yaptığı bir şeyin bu duruma yol açmadığını bilmek de önemlidir. Doktorunuza ailedeki böbrek ve idrar yolu hastalıklarını mutlaka bildirin. Kendi başınıza ilaç veya takviye kullanmayın.

Doğum sonrası dönem

Bebeğin doğumdan sonra ilk günlerde ya da haftalarda ultrasonla değerlendirilmesi genellikle planlanır. Doğumdan hemen sonraki ilk günlerde bebeğin vücudundaki su dengesi nedeniyle ölçümler gerçeği tam yansıtmayabilir, bu yüzden zamanlama doktor tarafından belirlenir. Hafif olgularda genişleme çoğu kez zamanla kendiliğinden küçülür veya kaybolur. Kalıcı olan durumlarda takip, ilaç ya da gerekirse tedavi planlaması çocuk sağlığı uzmanlarıyla yapılır. Bebekte ateş, huzursuzluk, beslenme güçlüğü veya idrar yaparken sıkıntı gibi durumlarda vakit kaybetmeden çocuk doktoruna başvurun.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi veya kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Ultrasonda bebeğinizin böbreğiyle ilgili bir bulgu saptandıysa, bu durumu mutlaka Afyonkarahisar'da bulunan polikliniğimize başvurmanızı öneririz. 

İsa Şükrü ÖZ

Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı

Afyonkarahisar Özel Fuar Hastanesi