Servikal Yetmezliğe Bağlı Gebelik Kaybı ve Serklaj İşlemi Nedir?

Rahim ağzı (serviks), gebelik boyunca kapalı kalarak bebeği rahim içinde tutan kas ve bağ dokusundan oluşan bir yapıdır. Servikal yetmezlikte (rahim ağzı yetmezliği) bu yapı, gebeliğin ilerleyen haftalarında artan yüke dayanamaz ve ağrı ya da belirgin kasılma olmadan kısalıp açılmaya başlar. Bu durum özellikle gebeliğin ikinci üç ayında (genellikle 16 ile 24. haftalar arasında) gebelik kaybına veya çok erken doğuma yol açabilir. Serklaj ise rahim ağzının, ameliyatla yerleştirilen özel bir dikişle desteklenmesi işlemidir. Doğru kişide ve doğru zamanda uygulandığında gebeliğin sürdürülmesine yardımcı olabilir. Tanı konan ve izlenen birçok anne adayı, uygun yaklaşımla bebeğine sağlıklı biçimde kavuşur.

Rahim ağzı yetmezliği neden olur?

 
Birçok olguda kesin neden bulunamaz. Şu durumlar riski artırabilir:

• Daha önce yaşanmış, ağrısız ve ikinci üç ayda gerçekleşen gebelik kaybı veya çok erken doğum
• Rahim ağzına yapılan girişimler (konizasyon, LEEP gibi)
• Önceki doğumlarda rahim ağzının zorlanması veya yırtılması
• Küretaj ve rahim ağzını genişletmeyi gerektiren işlemler
• Rahim ve rahim ağzının doğuştan yapısal farklılıkları
• Bağ dokusuyla ilgili bazı hastalıklar
• Ailede benzer öykü bulunması

Bu risklerin olmaması da durumun görülmeyeceği anlamına gelmez.

Hangi belirtilere dikkat edilmeli?

 
Servikal yetmezlik çoğu zaman belirti vermeden ilerler ve bu yüzden sessiz bir durum olarak bilinir. Bazı kadınlarda şu şikâyetler görülebilir:

• Alt karında, kasıkta veya vajinada basınç ya da dolgunluk hissi
• Hafif bel ağrısı veya adet sancısına benzer hafif rahatsızlık
• Akıntıda artış, pembe, kahverengi ya da kanlı akıntı
• Vajinadan su gelmesi

Bu belirtilerden biri varsa randevu beklemeden doktorunuza veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Rahim ağzı tanısı nasıl konur?

Tanı, ayrıntılı gebelik öyküsü ve muayeneyle konur. Önceki gebeliklerinizde yaşadığınız kayıp ya da erken doğumun nasıl geliştiğini doktorunuza ayrıntılı anlatmanız çok önemlidir. Gebelikte rahim ağzı uzunluğu, özellikle vajinal ultrasonla ölçülür. Risk taşıyan kadınlarda bu ölçüm belirli haftalar arasında düzenli aralıklarla tekrarlanabilir. Kısa rahim ağzı değeri ve takip sıklığı rehberlere ve kliniklere göre değişebildiği için yorumu doktorunuza bırakın. Gerekli durumlarda muayene ile rahim ağzının açıklığı değerlendirilir, enfeksiyon ve kanama açısından da inceleme yapılır.

Serklaj nedir, ne zaman yapılır?

Serklaj, rahim ağzının çevresinden geçirilen bir dikişle rahim ağzını kapalı tutmaya yardımcı olan cerrahi bir işlemdir. Genellikle anestezi altında yapılır. Uygulama zamanı ve gerekçesi duruma göre değişir:

• Öyküye göre yapılan serklaj: Daha önce servikal yetmezliğe bağlı kayıp yaşamış kadınlarda, genellikle gebeliğin ilk üç ayının sonu veya ikinci üç ayın başında planlanır.
• Ultrasonla belirlenen serklaj: Öyküsü olan ve takipte rahim ağzı kısalan kadınlarda gündeme gelir.
• Muayeneyle belirlenen (acil) serklaj: Rahim ağzı açılmaya başlamışsa, bazı seçilmiş olgularda uygulanabilir. Bu durumda başarı şansı ve riskler daha değişkendir.

Serklajın çeşitli teknikleri vardır. Vajinal yoldan yapılan yöntemler daha sık kullanılır. Daha yüksek bölgeye uygulanan yöntemler ise seçilmiş olgularda düşünülür ve bazı durumlarda karın yoluyla yapılır. Hangi yöntemin size uygun olduğunu uzman doktorunuz belirler.

Serklaj herkese uygulanır mı?

Hayır. Her kısa rahim ağzı veya erken doğum öyküsü serklaj gerektirmez. Bazı durumlarda progesteron desteği, rahim ağzına yerleştirilen destek cihazları (pessary) veya yakın izlem tercih edilebilir. Aşağıdaki durumlarda serklaj genellikle uygun değildir:

• Aktif enfeksiyon bulguları
• Devam eden vajinal kanama
• Düzenli rahim kasılmaları
• Su kesesinin açılmış olması
• Bebekte yaşamla bağdaşmayan bir durumun saptanması

Karar, bebeğin durumu, gebelik haftası ve öykünüz birlikte değerlendirilerek verilir.

Serklajın olası riskleri nelerdir?

Her cerrahi işlemde olduğu gibi serklajın da riskleri vardır. Bunlar arasında enfeksiyon, su kesesinin erken açılması, kanama, rahim kasılmaları, dikişin yerinden oynaması ve nadiren rahim ağzında yırtık sayılabilir. Anestezi ile ilgili genel riskler de bulunur. Bu riskler kişiye ve uygulamaya göre değiştiği için işlem öncesinde doktorunuzdan ayrıntılı bilgi alın ve sorularınızı rahatça sorun.

Serklaj sonrası dönem ve takip

İşlemden sonra bir süre gözlem yapılır. Takipler genellikle sıklaştırılır. Doktorunuz aşağıdaki konularda sizi bilgilendirecektir:

• Kullanmanız gereken ilaçlar (varsa)
• Aktivite sınırları ve dinlenme önerileri
• Cinsel ilişki konusundaki öneriler
• Hangi belirtilerde hemen başvurmanız gerektiği

Kendi başınıza yatak istirahatine geçmeyin, ilaç başlamayın veya bırakmayın. Aktivite sınırlarını doktorunuz belirler.

Şu durumlarda beklemeden başvurun:

• Düzenli kasılmalar veya karında sertleşme
• Vajinadan su gelmesi veya kanama
• Ateş, kötü kokulu akıntı
• Giderek artan alt karın ağrısı veya basınç hissi

Dikiş ne zaman alınır, doğum nasıl olur?

Vajinal yolla yapılan serklaj dikişi, genellikle gebeliğin 36 ile 37. haftaları civarında alınır. Erken doğum eylemi başlarsa, su kesesi açılırsa veya enfeksiyon gelişirse dikiş daha erken alınabilir. Dikiş alındıktan sonra doğum eylemi kendiliğinden başlayabilir. Normal doğum, uygun koşullarda mümkündür. Karın yoluyla yapılan serklajda ise genellikle sezaryen planlanır. Doğumun zamanı ve şekli, gebeliğin seyrine ve olgunun özelliklerine göre doktorunuzla birlikte planlanır.

Neler yapılabilir?

Önceki gebeliklerinizde yaşadığınız kayıp ya da erken doğumu, rahim ağzına yapılan girişimleri ve ameliyatları doktorunuza mutlaka bildirin. Mümkünse bir sonraki gebeliği planlamadan önce doktorunuzla görüşün. Tüm gebelik kontrollerine ve ultrason randevularına düzenli gitmek, şikâyetleri geciktirmeden bildirmek ve doktorunuzun önerdiği izlem programına uymak en önemli adımlardır. Sigara ve alkolden uzak durmak, idrar yolu ve vajinal enfeksiyon belirtilerini ihmal etmemek de genel olarak faydalıdır. Gebelik kaybı yaşamış olmak, ağır bir duygusal yük bırakabilir. Kaygılarınızı sağlık ekibinizle paylaşın, gerekirse psikolojik destek isteyin. Yaşadıklarınızın sorumlusu siz değilsiniz.

Gebelik kaybı yaşandıysa

Gebelik kaybı yaşayan bir kadın ya da çift için bu süreç çok zor olabilir. Kaybın nedeninin araştırılması, bir sonraki gebelik için plan yapılması ve gerekirse gebelik öncesi değerlendirme yapılması önemlidir. Yas süreci kişiden kişiye farklıdır. Duygularınızı yaşamak, sevdiklerinizle ve sağlık ekibinizle konuşmak ve gerektiğinde profesyonel destek almak sağlıklı bir yoldur.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi veya kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Gebeliğinizde alt karında basınç hissi, vajinadan su gelmesi, kanama veya düzenli kasılma yaşıyorsanız vakit kaybetmeden doktorunuza veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.