Çoğul Gebelikler (İkiz ve Üçüz Gebelikler) Nedir?

Çoğul gebelik, rahimde aynı anda birden fazla bebeğin büyümesidir. En sık görülen şekli ikiz gebeliktir, üçüz ve daha fazla bebekli gebelikler ise daha nadirdir. Tüp bebek tedavileri ve ileri anne yaşıyla birlikte son yıllarda daha sık görülmektedir. Çoğul gebelikler heyecan verici olduğu kadar tek bebekli gebeliklere göre daha yakın izlem gerektirir. Düzenli takip ve doğru planlamayla çoğu anne adayı gebeliğini sağlıklı biçimde tamamlar ve bebeklerine kavuşur.

Çoğul gebelik çeşitleri nelerdir?

 
İkizler iki şekilde oluşabilir:

• Çift yumurta ikizleri (dizigot): İki ayrı yumurtanın iki ayrı spermle döllenmesiyle oluşur. Bebekler birbirine genetik olarak kardeş kadar benzer, cinsiyetleri farklı olabilir. Her bebeğin kendi plasentası ve kesesi vardır.
• Tek yumurta ikizleri (monozigot): Tek bir yumurtanın döllendikten sonra ikiye ayrılmasıyla oluşur. Bebeklerin genetik yapısı aynıdır. Ayrılmanın zamanına göre bebekler ayrı plasenta ve keselere sahip olabileceği gibi plasenta ve kese paylaşabilirler.

Bu ayrım çok önemlidir, çünkü gebeliğin takip planını belirleyen şey bebeklerin plasenta ve kese paylaşımıdır (koryonisite ve amniyonisite). İdeal olarak gebeliğin ilk üç ayında ultrasonla belirlenmesi gerekir.

Neden olur? Kimlerde daha sık görülür?
Çoğul gebelik çoğu zaman rastlantısal olarak oluşur. Şu durumlarda olasılık artar:

• Tüp bebek veya yumurtlama uyarıcı ilaçlarla tedavi
• İleri anne yaşı
• Ailede (özellikle anne tarafında) çift yumurta ikizi öyküsü
• Daha önce çoğul gebelik veya çok sayıda doğum öyküsü
• Bazı etnik ve bölgesel farklılıklar

Anne adayı neler hissedebilir?

Belirtiler tek bebekli gebelikle benzerdir, ancak daha belirgin olabilir:

• Daha şiddetli bulantı ve kusma
• Karnın beklenenden hızlı büyümesi
• Daha fazla yorgunluk
• Nefes darlığı, mide yanması, bel ve kasık ağrısı
• Bacaklarda şişlik ve kabızlık
• Bebek hareketlerinin erken ve yaygın hissedilmesi

Bunlar çoğul gebeliğin doğal sonuçları olabilir, ancak aşağıdaki durumlar değerlendirme gerektirir:

• Karnın kısa sürede aşırı büyümesi veya ani kilo artışı
• Belirgin nefes darlığı
• Düzenli sertleşmeler, vajinadan su gelmesi veya kanama
• Şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı ya da ani şişlik
• Bebek hareketlerinde azalma

Çoğul gebelikte karşılaşılabilen durumlar

Her çoğul gebelikte sorun yaşanmaz, ancak şu durumlar tek bebekli gebeliklere göre daha sık görülebilir:

• Erken doğum
• Gebelik tansiyonu ve preeklampsi
• Gebelik şekeri
• Bebeklerden birinde veya her ikisinde gelişim geriliği ya da bebekler arasında büyüklük farkı
• Annede kansızlık
• Gebelik kolestazı
• Plasenta ile ilgili sorunlar
• Doğum sonrası kanama

Plasentayı paylaşan tek yumurta ikizlerinde ayrıca ikizden ikize transfüzyon sendromu (bebekler arasında kan akımı dengesizliği) gelişebilir. Bu nedenle bu gebelikler daha sık ultrasonla izlenir. Erken fark edildiğinde, deneyimli merkezlerde tedavi seçenekleri vardır.

Tanı nasıl konur ve nasıl izlenir?

Tanı ultrasonla konur. İlk üç aylık dönemde bebek sayısı, plasenta ve kese paylaşımı belirlenir. Sonraki izlemde şunlar yapılır:

• Her bebeğin büyümesinin ayrı ayrı ölçülmesi
• Su miktarlarının ve gerekirse kan akımının (Doppler) değerlendirilmesi
• Rahim ağzı uzunluğunun gerektiğinde ölçülmesi
• Tansiyon, idrar ve şeker taramalarının düzenli yapılması
• Gerekirse kan sayımı ve demir düzeyi kontrolü

Kontrol sıklığı çoğul gebeliğin türüne göre değişir. Plasenta paylaşan ikizlerde kontroller genellikle daha sık planlanır. Kendi takip programınızı doktorunuz belirler. Riskli gebelik (perinatoloji) uzmanı takibi çoğu olguda önerilir.

Beslenme ve günlük yaşam

Çoğul gebelikte enerji, protein, demir, folik asit ve diğer vitamin ve mineral ihtiyacı artar. Ancak miktarlar kişiye göre değiştiği için kendi başınıza diyet yapmayın ya da takviye başlamayın, doktorunuzun ve diyetisyeninizin önerisine uyun. Sıvı alımına, dengeli ve sık öğünlere özen göstermek yararlıdır. Hareketin ne kadar sürdürülebileceği ve dinlenme önerileri de kişiye özeldir. Kendi başınıza yatak istirahatine geçmeyin, bu konuda karar doktorunuzundur.

Doğum nasıl olur?

Doğumun zamanı ve şekli şunlara göre planlanır:

• Plasenta ve kese paylaşımı
• Bebeklerin duruşu (özellikle ilk bebeğin başının aşağıda olup olmaması)
• Bebeklerin büyüme durumu ve kilo farkı
• Gebeliğin seyri ve annenin sağlık durumu
• Merkezin imkânları

Her çoğul gebelik normal doğuma uygun olmayabilir, ancak bazı ikiz gebeliklerde uygun koşullar sağlandığında normal doğum da mümkündür. Üçüz ve daha fazla bebekli gebeliklerde genellikle sezaryen önerilir. Bebeklerin erken doğma olasılığı nedeniyle doğumun, yenidoğan yoğun bakım imkânı olan bir merkezde yapılması çok önemlidir. Doğum zamanına yönelik öneriler rehberlere ve olgunun özelliklerine göre değiştiği için bu konuyu doktorunuzla gebelik boyunca konuşun.

Doğum sonrası dönem

Erken doğan veya düşük kilolu bebekler yenidoğan ünitesinde izlenebilir. Bu, çoğul gebeliklerde sık karşılaşılan bir durumdur ve çoğu bebek zamanla gelişimini tamamlar. Emzirme çoğul gebelikte de mümkündür. İki bebeği birlikte emzirmeye yönelik pozisyonlar ve destek için sağlık ekibinden veya emzirme danışmanlarından yardım alabilirsiniz. Doğum sonrası kanama, kansızlık, uykusuzluk ve yorgunluk daha belirgin olabilir. Yakınlarınızdan destek almak ve kendi sağlığınızı ihmal etmemek önemlidir. Doğumdan sonra çok yorgun, çaresiz ya da mutsuz hissediyorsanız bunu sağlık ekibinizle paylaşın, bu durum utanılacak bir şey değildir ve destek alınabilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi veya kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Gebeliğinizde düzenli kasılma, vajinadan su gelmesi veya kanama, şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, nefes darlığı ya da bebek hareketlerinde azalma yaşıyorsanız vakit kaybetmeden doktorunuza veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.