Polihidramnios ve Oligohidramnios Nedir? (Bebeği Çevreleyen Su Miktarının Fazla veya Az Olması)

Bebek anne karnında amniyon sıvısı (bebek suyu) içinde büyür. Bu sıvı bebeği darbelerden korur, hareket etmesini sağlar, akciğer ve bağırsak gelişimine katkıda bulunur ve bebeğin ısısını dengelemeye yardımcı olur. Sıvı miktarı gebelik boyunca değişir ve ultrasonla ölçülür. Miktarın beklenenden fazla olmasına polihidramnios (halk arasında "suyun fazla olması"), beklenenden az olmasına oligohidramnios ("suyun az olması") denir. Bu bulgular tek başına bir hastalık adı değil, arkasındaki nedenin araştırılmasını gerektiren birer işarettir. Hafif olgularda çoğunlukla sorun çıkmaz ve takiple süreç sorunsuz geçer.

Su miktarı nasıl ölçülür?

 
Ultrasonda iki yöntem kullanılır: bebeğin etrafındaki en derin su cebinin ölçülmesi veya dört bölgedeki su cebinin toplanmasıyla bulunan amniyon sıvı indeksi (AFI). Normal aralık gebelik haftasına göre değişir. Sınır değerler rehberlere ve kliniklere göre farklılık gösterebilir, bu yüzden yorumu doktorunuza bırakın.

Polihidramnios (Suyun Fazla Olması)

Neden olur?
Pek çok olguda belirgin bir neden bulunamaz ve bu durum hafif seyreder. Saptanabilen nedenler şunlardır:

• Anne şekerinin kontrol altında olmaması (gestasyonel veya önceden var olan diyabet)
• İkiz gebelikler
• Bebeğin yutma ya da sindirim sistemiyle ilgili sorunları (örneğin yemek borusu veya bağırsak tıkanıklıkları)
• Bebeğin sinir sistemi, kalp ve diğer organlarına ait bazı yapısal farklılıklar
• Bebekte kansızlık (örneğin kan uyuşmazlığı)
• Anne karnındaki bazı enfeksiyonlar
• Bazı genetik ve kromozomal durumlar

Hangi belirtilere dikkat edilmeli?

 
Hafif olgularda çoğu zaman belirti olmaz. Su miktarı belirgin arttığında şunlar görülebilir:

• Karnın gebelik haftasına göre beklenenden hızlı büyümesi
• Nefes darlığı, özellikle uzanınca artan
• Karında gerginlik ve rahatsızlık hissi
• Bacaklarda ve dış genital bölgede şişlik
• Sık ve erken rahim kasılmaları

Belirgin nefes darlığı, şiddetli karın ağrısı, düzenli kasılma veya sıvı gelmesi durumunda beklemeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Bebek ve gebelik için ne anlama gelir?

Hafif polihidramniosta sonuçlar çoğunlukla olumludur. Su miktarı belirgin fazlaysa erken doğum, su kesesinin erken açılması, bebeğin duruşunun değişmesi, plasentanın erken ayrılması ve doğum sonrası kanama gibi riskler artabilir. Bu riskler kişiden kişiye değişir; değerlendirmeyi doktorunuz yapar.

Takip ve yaklaşım

Önce nedenin araştırılması gerekir. Bu amaçla şeker yükleme testi, enfeksiyon ve kan grubu tetkikleri, ayrıntılı ultrason ve gerekirse perinatoloji (riskli gebelik) uzmanı değerlendirmesi istenebilir. Neden saptanırsa onun tedavisi planlanır (örneğin şeker kontrolü). Çoğu olguda ek tedavi gerekmeden sık ultrason takibi yapılır. Su miktarı belirgin fazlaysa ve anneyi çok rahatsız ediyorsa, seçilmiş olgularda uzman merkezlerde fazla sıvının boşaltılması veya ilaç tedavisi gündeme gelebilir. Bu kararlar yalnızca uzman hekim tarafından, bebeğin durumu da gözetilerek verilir. Doğum zamanı ve şekli, altta yatan nedene ve gebeliğin seyrine göre planlanır.

Oligohidramnios (Suyun Az Olması)

Neden olur?

Nedenler farklılık gösterir:

• Su kesesinin erken açılması veya sızıntı yapması
• Plasentanın bebeği yeterince besleyememesi (plasental yetmezlik)
• Bebekte gelişim geriliği
• Gebeliğin 41. haftadan sonra uzaması (miyadı aşmış gebelik)
• Bebeğin böbrek ve idrar yollarına ait doğuştan sorunlar (bebeğin idrarı amniyon sıvısının önemli kaynağıdır)
• Annede yüksek tansiyon veya preeklampsi
• Bazı ilaçların kullanımı (örneğin bazı tansiyon ilaçları ve ağrı kesiciler)
• İkiz gebeliklerde plasenta paylaşımına bağlı sorunlar
• Anne susuzluğu (hafif durumlarda sıvı alımıyla düzelebilir)

Hangi belirtilere dikkat edilmeli?

Çoğu zaman anne adayı belirti hissetmez ve durum rutin ultrasonda fark edilir. Şu durumlarda hemen başvurmalısınız:

• Vajinadan su gelmesi veya sürekli ıslaklık hissi
• Bebek hareketlerinde azalma
• Karın ağrısı veya düzenli kasılma
• Ateş veya kötü kokulu akıntı

Bebek ve gebelik için ne anlama gelir?

Su miktarı az olduğunda bebeğin hareket alanı kısıtlanabilir, göbek kordonu üzerindeki baskı artabilir ve doğum sırasında bebeğin kalp atımlarında sorun görülme olasılığı yükselebilir. Gebeliğin erken ve orta döneminde, özellikle belirgin ve uzun süren azlıkta bebeğin akciğer gelişimi etkilenebilir. Riskin düzeyi su miktarındaki azalmanın derecesine, hangi haftada başladığına ve altta yatan nedene göre çok değişir.

Takip ve yaklaşım

Nedeni saptamak için ayrıntılı ultrason, bebeğin büyümesinin değerlendirilmesi, Doppler ile plasental kan akımının incelenmesi, bebeğin kalp atımlarının izlenmesi ve gerekirse su kaçağı testleri yapılır. Hafif olgularda, doktorunuzun uygun görmesi halinde sıvı alımının artırılması gibi destekleyici önlemler denenebilir. Takipler genellikle sıklaştırılır. Su kesesi açılmışsa buna uygun ayrı bir izlem ve tedavi planı uygulanır. Bebeğin durumu kötüleşiyorsa ya da gebelik haftası yeterliyse doğum gündeme gelebilir. Doğumun zamanı ve şekli; su miktarına, bebeğin iyilik haline, gebelik haftasına ve altta yatan nedene göre belirlenir. Seçilmiş bazı durumlarda uzman merkezlerde ek girişimler de değerlendirilebilir.

Neler yapılabilir? (Her iki durum için)

Tüm gebelik kontrollerine ve ultrason randevularına düzenli gitmek, doktorunuzun istediği ek tetkikleri aksatmamak, kan şekerini ve tansiyonu doktorunuzun önerdiği şekilde kontrol altında tutmak ve bebek hareketlerini takip etmek en önemli adımlardır. Doktorunuza danışmadan bol sıvı alımı, kısıtlama, ilaç veya bitkisel ürün kullanmayın. Annenin yaptığı bir şeyin bu durumlara yol açmadığını bilmek de önemlidir. Beklerken endişe duymak çok doğaldır. Kendinizi çok bunalmış hissediyorsanız bunu sağlık ekibinizle paylaşın.

Doğum sonrası dönem

Doğumdan sonra bebek çocuk doktoru tarafından değerlendirilir. Su miktarındaki değişikliğin nedenine göre (örneğin böbrek, yutma veya bağırsak sorunları) ek incelemeler yapılabilir. Çoğu olguda neden bulunmaz ve bebek sağlıklıdır. Bebekte beslenme güçlüğü, sık kusma, solunum sıkıntısı veya idrar yapma sorunu fark ederseniz vakit kaybetmeden çocuk doktoruna başvurun. Sonraki gebeliklerde bu öyküyü doktorunuza mutlaka bildirin.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi veya kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Gebeliğinizde vajinadan su gelmesi, bebek hareketlerinde azalma, düzenli kasılma veya nefes darlığı yaşıyorsanız vakit kaybetmeden Afyonkarahisar'da bulunan polikiniğimize başvurun.

İsa Şükrü ÖZ

Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı

Afyonkarahisar Özel Fuar Hastanesi